برای چه آزمایش ها باید ناشتا بود؟

ناشتایی به این معناست که از خوردن غذاها و نوشیدنی‌های حاوی انرژی برای مدتی (معمولاً حدود 8 تا 12 ساعت) خودداری کنید. در این مدت نوشیدن آب معمولی مانعی ندارد، اما خوردن هر ماده‌ی دیگر (غذا، نوشیدنی‌های شیرین، قهوه، چای و غیره) ممنوع است چون می‌تواند نتایج آزمایش را تغییر دهد . معمولاً آزمایش‌های ناشتا را نخستین ساعات صبح (پس از یک خواب شبانه) انجام می‌دهند تا فرد با مشکل گرسنگی شدید مواجه نشود. شام قبل از آزمایش را نیز سبک میل کنید . اگر پزشک تأکید کرده که برای آزمایشی باید ناشتا باشید، حتماً این دستور را رعایت کنید چون خوردن تصادفی غذا می‌تواند نتیجه را نادرست کند و شاید لازم شود آزمایش را به روز دیگری موکول کنید . در ادامه، مهم‌ترین آزمایش‌هایی که نیاز به ناشتایی دارند فهرست شده‌اند، همراه با مدت زمان ناشتایی لازم، دلیل این توصیه و نکات مهم پیش از آزمایش هر کدام.

آزمایش‌هایی که نیاز به ناشتایی دارند

آزمایش‌هایی که عموماً نیازی به ناشتایی ندارند: اکثر آزمایش‌های روتین خون نیازی به ناشتا بودن ندارند . به عنوان مثال، آزمایش‌های عملکرد تیروئید (مانند T3، T4، TSH)، آزمایش شمارش کامل خون (CBC)، تست‌های آنزیم‌های کبدی مثل ALT و AST، تست‌های کلیوی مانند کراتینین (در صورتی که قند خون همراهشان سنجیده نشود) و اکثر هورمون‌های جنسی (مانند تستوسترون، استروژن) نیازی به ناشتایی قبلی ندارند .

همچنین آزمایش HbA1c برای میانگین قند خون سه‌ماهه بدون ناشتایی انجام می‌شود. اگر پزشک ناشتایی را لازم بداند حتماً به شما اطلاع می‌دهد؛ در غیر این صورت می‌توانید قبل از این قبیل آزمایش‌ها رژیم غذایی معمول خود را داشته باشید. با این حال، حتی برای آزمایش‌هایی که ناشتا بودن لازم نیست، توصیه می‌شود از خوردن یک وعده غذایی بسیار سنگین درست قبل از خون‌گیری خودداری کنید تا نمونه خون تا حد ممکن شرایط طبیعی داشته باشد.

نکات مهم هنگام ناشتایی قبل از آزمایش

● فقط آب ساده بنوشید: در طول مدت ناشتایی تشنه نمانید. نوشیدن آب نه تنها نتیجه آزمایش را تغییر نمی‌دهد، بلکه باعث می‌شود رگ‌های شما پُرتر و پیدا کردنشان برای نمونه‌گیری آسان‌تر شود . از نوشیدنی‌های دیگر (آب‌میوه، قهوه، چای، نوشابه و…) جداً پرهیز کنید چون هر کدام مواد مختلفی دارند که بر متابولیسم بدن اثر می‌گذارند . حتی آدامس جویدن یا مکیدن آب‌نبات نیز ممنوع است زیرا ممکن است با تحریک گوارش و ترشح هورمون‌ها، در نتایج برخی آزمایش‌ها تداخل ایجاد کند .

● به مصرف داروهای خود توجه کنید: بسیاری از داروهای روتین (مثلاً داروهای فشارخون، تیروئید) را می‌توانید طبق معمول با کمی آب مصرف کنید مگر آنکه پزشک منع کرده باشد . اما برخی داروها ممکن است نتایج آزمایش خاصی را تغییر دهند (برای مثال، داروهای ویتامینی قبل از آزمایش آهن یا مصرف انسولین قبل از آزمایش قند ناشتا). حتماً از پزشک بپرسید که آیا داروی خاصی را باید در روز قبل یا صبح آزمایش قطع کنید یا خیر . قطع خودسرانه دارو صحیح نیست؛ این کار باید با نظر پزشک انجام شود.

● از فعالیت سنگین و سیگار اجتناب کنید: ورزش سنگین درست قبل از آزمایش می‌تواند برخی مقادیر خونی را تغییر دهد (مثلاً باعث کاهش آب بدن و افزایش غلظت خون یا بالا رفتن آنزیم‌های عضلانی شود). بهتر است در ساعات ناشتایی استراحت نسبی داشته باشید و ورزش نکنید. سیگار کشیدن نیز می‌تواند بر برخی آزمایش‌ها (مثل قند و هورمون‌ها یا هموسیستئین) اثر بگذارد و باید از چند ساعت قبل ترک شود. به طور کلی در مدت ناشتایی بدن را در حالت عادی و آرام نگه دارید.

● زمان‌بندی آزمایش را برای صبح تنظیم کنید: تحمل ناشتایی به مدت طولانی در طی روز دشوار است. بهتر است آزمایش‌های ناشتا را صبح اول وقت انجام دهید تا فقط وعده‌ی صبحانه را از دست بدهید. به این ترتیب، اگر باید 12 ساعت ناشتا باشید و مثلاً آزمایش ساعت 8 صبح است، می‌توانید آخرین وعده غذایی را شب قبل حدود ساعت 8 شب میل کنید و سپس چیزی نخورید. پس از انجام خون‌گیری، می‌توانید بلافاصله غذا میل کنید؛ بنابراین یک میان‌وعده همراه خود داشته باشید تا بعد از آزمایش مصرف کنید.

● اگر به اشتباه چیزی خوردید، اطلاع دهید: در صورتی که در طول مدت مقرر ناشتایی سهواً چیزی خورده یا نوشیده‌اید (مثلاً یادتان رفته و صبح زود چای شیرین نوشیده‌اید)، موضوع را حتماً به پرسنل آزمایشگاه یا پزشک اطلاع دهید. در برخی موارد ممکن است آزمایشی علی‌رغم خورده‌شدن غذا همچنان قابل انجام باشد (مثلاً اگر مقدار اندکی و خیلی زودتر خورده‌اید)، اما تفسیر نتایج باید با در نظر گرفتن این موضوع انجام شود. در موارد دیگر ممکن است آزمایش به روز دیگری موکول شود. صداقت شما در اطلاع دادن به پزشک بسیار مهم است تا از تفسیر اشتباه نتایج جلوگیری شود.

در نهایت، دقت کنید که هدف از ناشتایی، کمک به دقیق‌تر شدن نتایج آزمایش است تا پزشک بتواند براساس اعداد صحیح تصمیم‌گیری کند. پس این دستور را جدی بگیرید و در مدت ناشتا بودن صبور باشید. بعد از انجام آزمایش، بلافاصله می‌توانید رژیم غذایی معمول خود را از سر بگیرید. همچنین، انجام آزمایش‌ها در یک مرکز معتبر اهمیت زیادی دارد. اگر ساکن تهران هستید و برای انجام آزمایش‌های خود به یک مرکز مطمئن نیاز دارید، می‌توانید برای مثال به یک آزمایشگاه در سعادت آباد تهران یا دیگر مناطق شمالی تهران مراجعه کنید.

با توجه به حساسیت بالای موضوعات مرتبط با سلامت و درمان، همواره تلاش ما بر این است که اطلاعات ارائه شده دقیق، معتبر و قابل استناد باشند. محتوای این مطلب بر اساس منابع علمی و معتبر بین المللی در حوزه پزشکی گردآوری شده و توسط پزشکان متخصص مورد بازبینی قرار می گیرد تا از درستی آن اطمینان حاصل شود. با این حال، مطالب موجود در این مقاله صرفا جنبه اطلاع رسانی دارند و نباید به عنوان جایگزین تشخیص یا توصیه تخصصی پزشکان در نظر گرفته شوند. در صورت بروز هرگونه مشکل یا علائم نگران کننده، لازم است در اسرع وقت به مراکز درمانی یا اورژانس مراجعه کنید.