سونوگرافی گوارشی؛ کاربردها، نحوه انجام و آمادگیهای ضروری که باید بدانید
سونوگرافی گوارشی چیست؟
سونوگرافی گوارشی یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی و کاملاً ایمن است که با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا (اولتراسوند) تصاویر زنده و دقیقی از اندامهای داخلی دستگاه گوارش و شکم مانند کبد، کیسه صفرا، طحال، لوزالمعده و کلیهها ایجاد میکند. این روش بدون استفاده از اشعه است و هیچ خطری برای بیمار ندارد.
نام کامل سونوگرافی گوارشی
• سونوگرافی کامل شکم و لگن (Complete Abdominal and Pelvic Ultrasound)
نام های دیگر سونوگرافی گوارشی
• سونوگرافی شکمی
• سونوگرافی احشاء شکمی
• اولتراسوند ابدومینال
• سونوگرافی دستگاه گوارش فوقانی و تحتانی
• سونوگرافی کامل شکم
نحوه انجام سونوگرافی گوارشی
بیمار روی تخت به پشت دراز میکشد (گاهی به پهلو تغییر وضعیت میدهد). متخصص سونوگرافی مقداری ژل رسانا روی پوست شکم میمالد تا امواج بهتر منتقل شوند. سپس با حرکت دادن پروب (مبدل) روی شکم، امواج صوتی ارسال و تصاویر زنده روی مانیتور نمایش داده میشود. کل فرآیند معمولاً 15 تا 30 دقیقه طول میکشد و کاملاً بدون درد است.
خطرات و عوارض انجام سونوگرافی گوارشی
سونوگرافی گوارشی کاملاً ایمن و بدون خطر است. هیچ اشعه یونیزان (مانند اشعه ایکس) استفاده نمیشود و هیچ عارضه شناختهشدهای برای بیمار (حتی در دوران بارداری) ندارد.
زمان و شرایط انجام سونوگرافی گوارشی
• بهترین زمان: صبح زود (به دلیل ناشتا بودن راحتتر)
• شرایط آمادگی: معمولاً 8 تا 12 ساعت ناشتا (عدم مصرف غذای جامد و غذاهای چرب). در برخی موارد (برای بررسی بهتر مثانه یا لگن) باید 1 ساعت قبل آب زیاد نوشید تا مثانه پر باشد.
سونوگرافی گوارشی در چه مواردی تجویز میشود؟
• درد یا ناراحتی شکمی بدون دلیل مشخص
• بررسی سنگ کیسه صفرا، التهاب کیسه صفرا یا مجاری صفراوی
• تشخیص مشکلات کبدی (کبد چرب، بزرگ شدن کبد، تومور یا کیست کبدی)
• بررسی طحال (بزرگ شدن طحال، آسیب طحال)
• تشخیص التهاب لوزالمعده (پانکراتیت)
• شناسایی آپاندیسیت، آبسه یا عفونت شکمی
• بررسی تودهها، کیستها یا تومورهای احتمالی در دستگاه گوارش
داروها و عوامل مداخلهگر برای انجام سونوگرافی گوارشی
• مصرف غذاهای چرب و سنگین روز قبل (باعث تجمع گاز و کاهش کیفیت تصویر میشود)
• مصرف حبوبات، نوشابه گازدار یا مواد نفاخ (ایجاد گاز روده)
• عدم رعایت ناشتایی کافی
• وجود یبوست شدید یا مدفوع زیاد در روده
تفسیر سونوگرافی گوارشی
تفسیر توسط متخصص رادیولوژی انجام میشود و شامل بررسی اندازه، شکل، ساختار و اکوژنیسیته اندامها است. گزارش معمولاً شامل موارد زیر میشود:
• اندازه کبد، طحال، پانکراس و کیسه صفرا
• وجود یا عدم وجود سنگ، کیست، توده یا ضخیم شدن دیواره
• وضعیت مجاری صفراوی و عروق شکمی
• بررسی مایع آزاد در حفره شکم (در صورت وجود)
مقادیر نرمال سونوگرافی گوارشی
>> موارد زیر نتایج نرمال تقریبی در بزرگسالان است (بسته به سن، جنس و قد متفاوت است):
• کبد: طول کمتر از 15–16 سانتیمتر، بدون ضخیم شدن یا ندول
• کیسه صفرا: قطر کمتر از 4 سانتیمتر، بدون سنگ یا ضخیم شدن دیواره
• طحال: طول کمتر از 13 سانتیمتر
• پانکراس: سر 2–3 سانتیمتر، تنه و دم کمتر از 2٫5 سانتیمتر
• مجرای صفراوی مشترک: کمتر از 6–7 میلیمتر
• بدون مایع آزاد پاتولوژیک در حفره شکم
• بدون توده یا ضایعه غیرطبیعی قابل مشاهده
سوالات رایج در رابطه با سونوگرافی گوارشی
1. آیا سونوگرافی درد دارد؟
خیر، کاملاً بدون درد است.
2. آیا باید ناشتا باشم؟
بله، معمولاً 8 تا 12 ساعت ناشتا (فقط آب مجاز است).
3. تفاوت سونوگرافی معمولی با آندوسونوگرافی چیست؟
آندوسونوگرافی (EUS) روش پیشرفتهتری است که پروب از داخل معده یا رکتوم وارد میشود و تصاویر دقیقتری از دیواره گوارشی میدهد.
4. آیا برای کودکان هم انجام میشود؟
بله، بدون خطر و با آمادگی کمتر (معمولاً ناشتا کوتاهتر).
نکات مهم دیگری که باقی مانده است و باید بدانید
• سونوگرافی روشی سریع، ارزان و در دسترس است.
• برای نتایج دقیقتر، روز قبل غذای سبک بخورید و از مصرف غذاهای نفاخ پرهیز کنید.
• اگر باردار هستید، حتماً به متخصص اطلاع دهید (هرچند روش کاملاً ایمن برای جنین است).
• نتایج را حتماً با پزشک معالج خود مرور کنید.
تذکر مهم
از اطلاعات موجود در این مقاله نباید به عنوان جایگزین نظر حرفهای پزشک استفاده شود. اگر در مورد سلامتی خود سوالی دارید حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.
گردآوری: بخش سلامت ساختمانیار
